Okokuqala: Iyini i-COVID-19?
I-COVID-19 yisifo esithathelwanayo esibangelwa yi-coronavirus esanda kutholakala. Leli gciwane elisha kanye nesifo kwakungaziwa ngaphambi kokuba kuqale ukuqubuka eWuhan, eShayina, ngoDisemba 2019.
Okwesibili: I-COVID-19 isakazeka kanjani?
Abantu bangayithola i-COVID-19 kwabanye abantu abanaleli gciwane. Lesi sifo singasakazeka sisuka komunye umuntu siye komunye ngamaconsi amancane avela ekhaleni noma emlonyeni asakazeka lapho umuntu one-COVID-19 ekhwehlela noma ekhipha umoya. Lawa maconsi awela ezintweni nasezindaweni ezizungezile umuntu. Abanye abantu bayithola i-COVID-19 ngokuthinta lezi zinto noma izindawo, bese bethinta amehlo abo, impumulo noma umlomo. Abantu bangayithola futhi i-COVID-19 uma bephefumula amaconsi avela kumuntu one-COVID-19 okhwehlela noma okhipha umoya. Yingakho kubalulekile ukuhlala ibanga elingaphezu kwemitha elilodwa (amamitha amathathu) kude nomuntu ogulayo. Futhi lapho abanye abantu behlala naye onegciwane endaweni engenamuntu isikhathi eside bangase batheleleke ngisho noma ibanga lingaphezu kwemitha elilodwa.
Okunye futhi, umuntu osesikhathini sokukhulelwa kwe-COVID-19 angasabalalisa abanye abantu abaseduze naye. Ngakho-ke sicela uzinakekele wena nomndeni wakho.
Okwesithathu: Ubani osengozini yokuthola izifo ezinzima?
Ngesikhathi abacwaningi besafunda ngendlela i-COVID-2019 ebathinta ngayo abantu, abantu asebekhulile kanye nabantu abanezimo zezokwelapha ezazikhona (njengomfutho wegazi ophakeme, isifo senhliziyo, isifo samaphaphu, umdlavuza noma isifo sikashukela) babonakala bethola izifo ezingathi sína kaningi kunabanye. Futhi abantu abangatholi ukunakekelwa kwezokwelapha okufanele lapho beqala izimpawu zabo zegciwane.
Okwesine: Igciwane lihlala isikhathi esingakanani ebusweni?
Akukacaci ukuthi igciwane elibangela i-COVID-19 lihlala isikhathi esingakanani ezindaweni, kodwa kubonakala sengathi liziphatha njengezinye izifo ze-coronavirus. Izifundo ziphakamisa ukuthi izifo ze-coronavirus (kufaka phakathi ulwazi lokuqala ngegciwane le-COVID-19) zingase zihlale ezindaweni amahora ambalwa noma izinsuku eziningana. Lokhu kungahluka ngaphansi kwezimo ezahlukene (isib. uhlobo lobuso, izinga lokushisa noma umswakama wendawo).
Uma ucabanga ukuthi indawo ethile ingase itheleleke, yihlanze ngesibulali-magciwane esilula ukuze ubulale igciwane futhi uzivikele wena nabanye. Hlanza izandla zakho ngesihlikihli sezandla esinotshwala noma uzigeze ngensipho namanzi. Gwema ukuthinta amehlo akho, umlomo, noma impumulo.
Okwesihlanu: Izindlela zokuvikela
A. Kubantu abasezindaweni lapho i-COVID-19 isakazeka khona noma abasanda kuvakashela (ezinsukwini eziyi-14 ezedlule)
Zihlukanise ngokuhlala ekhaya uma uqala ukuzizwa ungaphilile, ngisho noma unezimpawu ezincane njengekhanda elibuhlungu, umkhuhlane ophansi (37.3 C noma ngaphezulu) kanye nekhala eligelezayo kancane, uze ululame. Uma kubalulekile ukuthi othile akulethele izinto noma uphume, isibonelo ukuyothenga ukudla, gqoka imaski ukuze ugweme ukuthelela abanye abantu.
Uma uba nomkhuhlane, ukukhwehlela kanye nobunzima bokuphefumula, funa iseluleko sezokwelapha ngokushesha ngoba lokhu kungase kubangelwe ukutheleleka kokuphefumula noma esinye isimo esibucayi. Shayela kusengaphambili bese utshela umhlinzeki wakho nganoma yiluphi uhambo lwakamuva noma ukuthintana nabahambi.
B. Kubantu abavamile.
Ukugqoka imaski yokuhlinzwa
Hlanza izandla zakho njalo futhi kahle ngesihlanzi sezandla esenziwe ngotshwala noma uzigeze ngensipho namanzi.
Gwema ukuthinta amehlo, ikhala nomlomo.
Qiniseka ukuthi wena, kanye nabantu abakuzungezile, nilandela inhlanzeko yokuphefumula enhle. Lokhu kusho ukumboza umlomo nekhala lakho ngendololwane yakho egobile noma izicubu zomzimba uma ukhwehlela noma uthimula. Bese ulahla izicubu ezisetshenzisiwe ngokushesha.
Hlala ekhaya uma uzizwa ungaphilile. Uma unomkhuhlane, ukukhwehlela kanye nobunzima bokuphefumula, funa usizo lwezokwelapha bese ushayela ucingo kusenesikhathi. Landela iziqondiso zeziphathimandla zezempilo zasendaweni yakini.
Hlala usesikhathini ngezindawo zakamuva ezishisayo ze-COVID-19 (amadolobha noma izindawo zasendaweni lapho i-COVID-19 isakazeka khona kabanzi). Uma kungenzeka, gwema ukuya ezindaweni - ikakhulukazi uma ungumuntu omdala noma unesifo sikashukela, isifo senhliziyo noma samaphaphu.
Isikhathi sokuthunyelwe: Juni-01-2020





