W kontekście profilaktyki zdrowotnej kwas foliowy (witamina B9) od dawna jest ceniony za swoją kluczową rolę, szczególnie w zdrowiu matki i dziecka. Jednak najnowsze odkrycia i szeroko zakrojone badania przeprowadzone w styczniu 2026 roku zmieniają sposób, w jaki środowisko medyczne postrzega ten niezbędny składnik odżywczy i jak go badać. Doniesienia te podkreślają znaczące odejście od rutynowych badań poziomu kwasu foliowego w czerwonych krwinkach (RBC) na rzecz dokładniejszych metod oznaczania stężenia kwasu foliowego w surowicy, a jednocześnie otwierają nowe, specjalistyczne możliwości w dziedzinie badań diagnostycznych.

Odejście od badania poziomu kwasu foliowego w krwinkach czerwonych

Przez dziesięciolecia badanie poziomu kwasu foliowego w krwinkach czerwonych (RBC) było uważane za standardowe narzędzie pomiaru długoterminowych zapasów kwasu foliowego w organizmie. Jednak obecnie wiodące wytyczne medyczne zdecydowanie odchodzą od tej praktyki. Niedawno zaktualizowane wytyczne kliniczne firmy Anthem, opublikowane 6 stycznia 2026 r., wyraźnie stwierdzają, że **badanie poziomu kwasu foliowego w krwinkach czerwonych (RBC) „nie jest konieczne z medycznego punktu widzenia we wszystkich przypadkach”**. Wytyczne podkreślają, że badanie poziomu kwasu foliowego w surowicy stało się dokładniejszą, bardziej wiarygodną i standaryzowaną metodą oceny aktualnego poziomu kwasu foliowego.

Uzasadnienie tej zmiany ma swoje korzenie zarówno w skuteczności klinicznej, jak i sukcesie w zakresie zdrowia publicznego. Od czasu wprowadzenia w Stanach Zjednoczonych obowiązkowego wzbogacania produktów zbożowych kwasem foliowym w 1998 roku, klinicznie istotny niedobór kwasu foliowego stał się „rzadkim zdarzeniem”, a wskaźniki niedoborów spadły z 18,3% do poniżej 0,2%. Ponadto dowody wskazują, że testy na obecność kwasu foliowego w krwinkach czerwonych (RBC) obarczone są istotnymi ograniczeniami metodologicznymi, w tym brakiem standaryzacji, zmiennością techniczną i podatnością na błędy w przygotowaniu próbek. Wiele badań potwierdziło, że poziom kwasu foliowego w krwinkach czerwonych nie dostarcza dodatkowych istotnych informacji poza tymi, które oferuje prosty test na obecność kwasu foliowego w surowicy, co czyni ten pierwszy test zbędnym i mniej wiarygodnym w nowoczesnej praktyce klinicznej.

Ten rzeczywisty trend potwierdza obszerne badanie retrospektywne przeprowadzone przez Uniwersytet w Uppsali w Szwecji, opublikowane w czasopiśmie *Biomedicines* 9 stycznia 2026 r. Analizując ponad 578 000 pomiarów folianów z lat 2005–2024, badanie wykazało, że chociaż poziom folianów w osoczu nieznacznie wzrósł w ciągu dwóch dekad, przejście między różnymi platformami analitycznymi może wprowadzić zmiany metodologiczne. Podkreśla to wagę ciągłego monitorowania median biomarkerów w celu wykrywania dryfu analitycznego i monitorowania długoterminowych trendów żywieniowych, co dodatkowo potwierdza potrzebę standaryzowanych i dokładnych metod badawczych.

Niezmienne znaczenie kwasu foliowego w ciąży

Pomimo ewolucji metodologii badań, fundamentalne znaczenie kwasu foliowego, szczególnie w ciąży, pozostaje niekwestionowane. Badanie prospektywne opublikowane w czasopiśmie medycznym *Tzu Chi Medical Journal* 21 stycznia 2026 r. potwierdziło poważne konsekwencje niedoboru kwasu foliowego w ciąży. Badanie, w którym obserwowano 351 uczestniczek, wykazało, że **osoby w ciąży z niższym poziomem kwasu foliowego miały znacznie wyższe ryzyko wystąpienia niepożądanych skutków**, w tym porodu przedwczesnego (16,94% w grupie niskiego poziomu) i zahamowania wzrostu płodu (27,11% w grupie niskiego poziomu w porównaniu do 13,38% w grupie wysokiego poziomu). Naukowcy doszli do wniosku, że przestrzeganie zaleceń żywieniowych dotyczących suplementacji kwasem foliowym jest niezbędne, aby zapobiec tym powikłaniom.

Te dowody kliniczne potwierdzają bieżące inicjatywy w zakresie zdrowia publicznego. Na przykład lokalne programy zdrowotne, takie jak pakiet usług „Xiang series” w Changsha w Chinach, integrują suplementację kwasu foliowego i doradztwo w zakresie jego stosowania w kompleksowych łańcuchach opieki „od okresu przedciążowego do poporodowego”, co świadczy o globalnym zaangażowaniu w ten fundamentalny środek zapobiegawczy.

Nowa granica: testy diagnostyczne wchłaniania kwasu foliowego

Być może najbardziej przełomową wiadomością stycznia 2026 roku jest postęp w kierunku diagnozowania nie tylko poziomu kwasu foliowego, ale także zdolności organizmu do jego wykorzystania. 12 stycznia firma Micoy Therapeutics ogłosiła, że ​​jej test NeuroLume™ otrzymał od Amerykańskiej Agencji ds. Żywności i Leków (FDA) oznaczenie urządzenia przełomowego (Breather Device). Ten nowatorski test do stosowania w punkcie opieki wykrywa obecność autoprzeciwciał przeciwko receptorowi kwasu foliowego alfa (FRAA), które mogą blokować transport kwasu foliowego do tkanek.

Stanowi to zmianę paradygmatu. Standardowe testy surowicy lub osocza mierzą poziom folianu we krwi, ale nie potrafią wyjaśnić, dlaczego u danej osoby może występować funkcjonalny niedobór folianu pomimo odpowiedniej podaży lub suplementacji. Test NeuroLume jest przeznaczony do stosowania zarówno u dorosłych, jak i u dzieci poddawanych ocenie pod kątem niewyjaśnionego niedoboru folianu, niedokrwistości makrocytarnej lub problemów rozwojowych, w przypadku których podejrzewa się zaburzenia transportu folianu. Ten przełom, poparty dziesięcioleciami badań podstawowych, obiecuje dostarczyć mechanistycznych informacji nieuchwytnych w standardowych, systemowych pomiarach folianu, potencjalnie otwierając nowe możliwości w zakresie leczenia schorzeń od niepłodności po zaburzenia neurorozwojowe.

Podsumowując, wiadomości ze stycznia 2026 roku malują obraz dojrzewającej dziedziny. Rutynowe badania przesiewowe stają się bardziej usprawnione i dokładne wraz ze spadkiem liczby badań krwinek czerwonych i preferencją dla badań surowicy. Niekwestionowane znaczenie kwasu foliowego dla prawidłowego przebiegu ciąży jest wciąż potwierdzane nowymi badaniami. Co najbardziej ekscytujące, dziedzina ta rozszerza się o specjalistyczną diagnostykę, która może rozwiązać zagadkę zaburzeń związanych z kwasem foliowym na poziomie komórkowym, dając nową nadzieję pacjentkom, których tradycyjne testy nie przyniosły rezultatu.